การท่องเที่ยวเชิงนิเวศ (Ecotourism) เป็นรูปแบบหนึ่งของการท่องเที่ยวในปัจจุบันที่นานาประเทศ ให้การสำคัญ เพื่อการมุ่งไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืนของประเทศและนานาชาติ ตามหลักปฏิญญาสากลว่าด้วยการพัฒนาสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน (Environmentally Sustainable Development) โดยให้ความสำคัญแก่การให้การศึกษาหรือการเรียนรู้ หรือมุ่งเน้นให้เกิดการอนุรักษ์มากกว่าการจัดการลดหรือปราศจากผลกระทบและนักท่องเที่ยวพึงพอใจเท่านั้น แต่การท่องเที่ยวเชิงนิเวศจะต้องเป็นการท่องเที่ยวที่มีความรับผิดชอบในแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ มีการจัดการรักษาสิ่งแวดล้อม และให้การศึกษาแก่นักท่องเที่ยว
โดยทั่วไปการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเกี่ยวข้องกับการมีปฏิสัมพันธ์กับส่วนประกอบทางชีวภาพของสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติ การท่องเที่ยวเชิงนิเวศมุ่งเน้นไปที่การเดินทางที่รับผิดชอบต่อสังคมการเติบโตส่วนบุคคลและความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อม การท่องเที่ยวเชิงนิเวศมักจะเกี่ยวข้องกับการเดินทางไปยังสถานที่ท่องเที่ยวที่พืช , สัตว์และมรดกทางวัฒนธรรมที่เป็นสถานที่ท่องเที่ยวหลัก การท่องเที่ยวเชิงนิเวศมีจุดมุ่งหมายเพื่อให้นักท่องเที่ยวได้รับทราบข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับผลกระทบของมนุษย์ที่มีต่อสิ่งแวดล้อมและเพื่อส่งเสริมให้มีการชื่นชมที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติของเรามากขึ้น
โปรแกรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่มีความรับผิดชอบรวมถึงโปรแกรมที่ลดแง่ลบของการท่องเที่ยวแบบเดิมที่มีต่อสิ่งแวดล้อมและเพิ่มความสมบูรณ์ทางวัฒนธรรมของคนในท้องถิ่น ดังนั้นนอกเหนือไปจากการประเมินปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมเป็นส่วนหนึ่งของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเป็นโปรโมชั่นของการรีไซเคิล , การประหยัดพลังงาน , การอนุรักษ์น้ำและการสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนท้องถิ่น ด้วยเหตุนี้การท่องเที่ยวเชิงนิเวศจึงมักดึงดูดผู้สนับสนุนความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม
สาระสำคัญของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ
1. แหล่งท่องเที่ยวที่จะส่งเสริมควรเป็นพื้นที่ธรรมชาติ ที่มีการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อมเป็นหลัก และอาจรวมถึงแหล่งประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวัฒนธรรมที่ปรากฏในพื้นที่ด้วย
2. ควรเป็นการท่องเที่ยวที่ทุกฝ่ายมีความรับผิดชอบต่อสภาพแวดล้อมธรรมชาติและระบบนิเวศ เป็นการท่องเที่ยวที่ไม่ทำให้ทรัพยากรธรรมชาติ สภาพแวดล้อมเสื่อมโทรม
3. เน้นให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัส ได้รับประสบการณ์ และการเรียนรู้จากสภาพแวดล้อมทางธรรมชาติโดยตรง อีกทั้งเสริมสร้างจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมอีกด้วย
4. เป็นการท่องเที่ยวที่ให้ประโยชน์กลับคืนสู่ธรรมชาติ เอื้อประโยชน์ต่อชุมชนท้องถิ่นทั้งทางตรงและทางอ้อม
5. มุ่งเน้นคุณค่าลักษณะเด่นที่เป็นเอกลักษณ์ของธรรมชาติที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวในการดึงดูดใจนักท่องเที่ยว แต่ไม่เน้นที่การเสริมแต่ง พัฒนาสิ่งอำนวยความสะดวก
สรุปความหมายของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ คือ การท่องเที่ยวรูปแบบหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับการเดินทางไปยังแหล่งธรรมชาติ และแหล่งวัฒนธรรมที่มีเอกลักษณ์ มีการอนุรักษ์สภาพแวดล้อม โดยมีการควบคุมผลกระทบ และสร้างบรรยากาศของการศึกษาเรียนรู้ ธรรมชาติแวดล้อม พร้อมให้ชุมชนท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วม และ ได้รับประโยชน์เพื่อเพิ่มพูนคุณภาพชีวิตแหล่งธรรมชาติ รวมทั้งแหล่งวัฒนธรรมอย่างมีความรับผิดชอบ โดยไม่ก่อให้เกิดการรบกวนหรือทำความเสียหายแก่ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม และมีวัตถุประสงค์อย่างมุ่งมั่นเพื่อชื่นชม ศึกษา เรียนรู้ และเพลิดเพลินไปกับทัศนียภาพ พืชพรรณ และสัตว์ป่า ตลอดจนลักษณะทางวัฒนธรรมที่ปรากฏในแหล่งธรรมชาตินั้น อีกทั้งช่วยสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจที่ส่งผลให้การอนุรักษ์ ปกปักรักษาทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อมให้เกิดประโยชน์ต่อชุมชนท้องถิ่นด้วยแนวคิดพื้นฐานของการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ